Với các nhà đầu tư quốc tế, xây dựng nhà máy không chỉ là một dự án xây dựng đơn thuần, mà còn là quyết định chiến lược ảnh hưởng đến năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng và khả năng cạnh tranh dài hạn.

Chi phí xây dựng là yếu tố quan trọng, nhưng chưa đủ để đánh giá hiệu quả đầu tư. Trong khi đó các yếu tố khác như tiến độ, thay đổi về thiết kế, khả năng phối hợp, hiệu quả vận hành và chi phí bảo trì đều tác động đến tổng giá trị của dự án.

Vì vậy, với CEO, CFO hay giám đốc đầu tư, câu hỏi cốt lõi bây giờ không chỉ là làm sao giảm chi phí xây dựng, mà là làm sao tối đa hóa giá trị trên mỗi đồng vốn đầu tư.

Báo giá thấp nhất chưa chắc đồng nghĩa với tổng chi phí thấp nhất

Trong quá trình lựa chọn nhà thầu, báo giá thấp trông có vẻ hấp dẫn và mang lại những lợi thế ban đầu. Tuy nhiên, giá chào thầu không đồng nghĩa với tổng chi phí đầu tư.

Sự khác biệt giữa các đề xuất không chỉ nằm ở con số, mà còn ở phạm vi công việc, mức độ hoàn thiện thiết kế, trách nhiệm phối hợp và cách phân bổ rủi ro. Những gì chưa được xác định đầy đủ hôm nay có thể trở thành chi phí phát sinh, chậm tiến độ hoặc gánh nặng vận hành ngày mai.

Vì vậy, thay vì chỉ so sánh giá chào thầu, nhà đầu tư cần đánh giá tổng chi phí để hoàn thành và đưa nhà máy vào vận hành, đồng thời xem xét mức độ chắc chắn về tiến độ, chất lượng và khả năng kiểm soát rủi ro.

Đối với CFO, mục tiêu không phải là chọn mức giá thấp nhất, mà là hiểu rõ mình sẽ phải trả bao nhiêu để đạt được kết quả đầu tư như kỳ vọng.

Tiến độ là một biến số tài chính, không chỉ là cột mốc của dự án

Trong đầu tư công nghiệp, tiến độ xây dựng không chỉ là vấn đề của công trường, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch kinh doanh và dòng tiền.

Một nhà máy chậm vận hành có thể kéo theo việc trì hoãn tăng công suất, giao hàng và tạo lợi nhuận. Chẳng hạn, nếu nhà máy của bạn dự kiến tạo ra 500.000 USD lợi nhuận đóng góp mỗi tháng, việc chậm vận hành ba tháng có thể khiến doanh nghiệp của bạn bỏ lỡ cơ hội tạo ra 1,5 triệu USD lợi nhuận đóng góp. 

Tuy nhiên, hoàn thành xây dựng đúng hạn chưa đồng nghĩa nhà máy đã sẵn sàng sản xuất. Thiết bị, hạ tầng, thủ tục pháp lý, nhân sự và công tác chạy thử đều cần được đồng bộ.

Vì vậy, nhà đầu tư cần đánh giá tiến độ dựa trên thời điểm nhà máy thực sự sẵn sàng vận hành, thay vì chỉ dựa vào ngày hoàn thành xây dựng. Bởi giá trị của tiến độ không nằm ở việc hoàn thành sớm hơn, mà ở khả năng đưa khoản đầu tư vào hoạt động đúng thời điểm kinh doanh cần.

Chi phí đầu tư ban đầu chỉ là một phần của bài toán kinh tế

Chi phí đầu tư ban đầu là một chỉ số quan trọng, nhưng chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả kinh tế của một nhà máy trong suốt vòng đời vận hành.

Để đánh giá toàn diện, nhà đầu tư cần xem xét đến tổng chi phí sở hữu bao gồm bảo trì, năng lượng, sửa chữa, thay thế và các chi phí phát sinh trong quá trình khai thác công trình.

Các quyết định thiết kế và lựa chọn vật liệu ngay từ đầu có thể ảnh hưởng lâu dài đến hiệu suất vận hành. Chẳng hạn, chất lượng sàn công nghiệp tác động đến khả năng vận hành của xe nâng, AGV và hệ thống kho tự động; trong khi thiết kế MEP, giải pháp chống thấm và tính linh hoạt của công trình cũng ảnh hưởng đến chi phí bảo trì và khả năng mở rộng trong tương lai.

Tuy nhiên, chi phí đầu tư cao hơn không mặc nhiên mang lại hiệu quả tốt hơn. Mỗi khoản đầu tư bổ sung cần được đánh giá dựa trên lợi ích vận hành, khả năng giảm thiểu rủi ro và giá trị kinh tế thực tế.

Với nhà đầu tư, câu hỏi không chỉ là xây dựng tốn bao nhiêu, mà là tổng chi phí để sở hữu, vận hành và duy trì hiệu quả công trình trong dài hạn là bao nhiêu.

Tích hợp dự án giúp giảm thiểu rủi ro phối hợp

Một nhà máy công nghiệp không phải tập hợp của những hạng mục riêng lẻ, mà là một hệ thống cần được phối hợp đồng bộ từ thiết kế, kết cấu, MEP đến thiết bị và yêu cầu sản xuất.

Khi các bộ môn được quản lý rời rạc, xung đột thiết kế, thay đổi thi công và thiếu đồng bộ có thể dẫn đến chi phí phát sinh, chậm tiến độ và ảnh hưởng đến vận hành.

Design & Build (D&B) tích hợp thiết kế và xây dựng trong một cơ chế triển khai thống nhất, giúp tăng cường phối hợp kỹ thuật, làm rõ trách nhiệm và đồng bộ các quyết định về chi phí, tiến độ và chất lượng. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn còn phụ thuộc vào năng lực nhà thầu, phạm vi hợp đồng và cơ chế kiểm soát minh bạch.

Với nhà đầu tư, giá trị cốt lõi không chỉ nằm ở việc tích hợp các bộ môn, mà ở khả năng đưa mọi quyết định thiết kế và thi công về cùng một mục tiêu: hoàn thành công trình đáp ứng yêu cầu đầu tư và sẵn sàng vận hành.

Khung đánh giá hiệu quả đầu tư xây dựng công nghiệp

Nếu giá xây dựng không phải tiêu chí duy nhất, nhà đầu tư cần đánh giá nhà thầu dựa trên khả năng kiểm soát chi phí, bảo đảm tiến độ, đáp ứng yêu cầu vận hành và tạo ra giá trị dài hạn.

Dinco đề xuất bốn tiêu chí trọng yếu như sau:

1. Khả năng kiểm soát chi phí: Phạm vi công việc, các hạng mục loại trừ, giả định và quy trình quản lý thay đổi có được xác định minh bạch? Tổng chi phí cuối cùng có thể được kiểm soát đến mức nào?
2. Độ tin cậy của tiến độ: Tiến độ có khả thi, tính đến thời gian thiết kế, mua sắm, thi công, lắp đặt thiết bị và chạy thử? Các rủi ro ảnh hưởng đến thời điểm vận hành có được nhận diện từ sớm?
3. Mức độ sẵn sàng vận hành: Thiết kế có đáp ứng yêu cầu sản xuất, thiết bị và hạ tầng tiện ích? Các điều kiện về thử nghiệm, nghiệm thu, pháp lý và bàn giao đã được tích hợp vào kế hoạch?
4. Giá trị vòng đời: Các quyết định thiết kế có tối ưu chi phí bảo trì, năng lượng và sửa chữa, đồng thời bảo đảm khả năng thích ứng với nhu cầu sản xuất trong tương lai?

Bốn tiêu chí này có mối liên hệ chặt chẽ. Giảm chi phí đầu tư ban đầu có thể làm tăng chi phí vận hành; đẩy nhanh tiến độ có thể đòi hỏi mua sắm sớm; đầu tư thêm cho tính linh hoạt có thể mang lại lợi ích dài hạn nếu nhu cầu mở rộng đủ rõ ràng.

Vì vậy, không có phương án tối ưu cho mọi dự án. Quyết định đúng là phương án tạo ra giá trị tổng thể tốt nhất, phù hợp với mục tiêu tài chính, nhu cầu vận hành và mức độ chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư.

Vì sao quyết định sớm có giá trị hơn việc sửa chữa muộn?

Càng về cuối dự án, việc thay đổi các quyết định đã được xác lập càng có thể tốn kém và ảnh hưởng đến tiến độ. Thiết kế lại, thi công lại và điều chỉnh kế hoạch mua sắm đều có thể làm gia tăng chi phí đầu tư.

Vì vậy, phối hợp từ sớm không chỉ giúp giảm rủi ro kỹ thuật, mà còn góp phần bảo vệ hiệu quả tài chính của dự án.

Trước khi khởi công, nhà đầu tư cần thống nhất năm yếu tố cốt lõi:

1. Mục tiêu kinh doanh: Công suất, mô hình vận hành, kế hoạch mở rộng và các mốc thương mại.
2. Yêu cầu kỹ thuật: Thiết bị, quy trình sản xuất, hệ thống tiện ích và logistics.
3. Phạm vi và trách nhiệm: Ranh giới công việc, nghĩa vụ hợp đồng, kiểm soát chi phí và quản lý thay đổi.
4. Chiến lược triển khai: Mô hình thực hiện phù hợp với độ phức tạp và năng lực quản lý dự án.
5. Điều kiện bàn giao: Thử nghiệm, chạy thử, hồ sơ, nghiệm thu và mức độ sẵn sàng vận hành.

Những bước chuẩn bị này không loại bỏ mọi thay đổi, nhưng giúp phân biệt nhu cầu điều chỉnh thực sự với những sai lệch có thể phòng tránh, đồng thời kiểm soát tốt hơn tác động đến chi phí và tiến độ.

Với CEO và CFO, sự thống nhất ngay từ đầu là nền tảng để kiểm soát vốn đầu tư, hạn chế chi phí phát sinh và bảo đảm các quyết định triển khai luôn gắn với mục tiêu kinh doanh.